کشت برنج فقط در گیلان و مازندران

مدیرکل دفتر غلات و محصولات اساسی وزارت جهاد کشاورزی در گفت‌وگو با خبرنگار ما در مورد ممنوعیت کشت برنج در کشور، گفت: در اسفند‌ماه سال گذشته هیأت وزیران براساس جلساتی که در مورد مدیریت بحران و منابع آب کشور برگزار کرده بود، مصوبه‌ای داشت. از آنجا که سهم بخش کشاورزی از مصرف منابع آبی کشور قابل توجه است، یکی از مصوبات آن بود که این وزارتخانه برای کشت‌های بهاره و تابستانه محصولات آب‌بر ازجمله برنج به‌عنوان آب‌برترین محصول، محدودیت‌هایی را به ناچار لحاظ کند.

فرامک عزیز کریمی با اشاره به کاهش ۶۰درصدی منابع آبی تا اسفند‌ماه سال گذشته، افزود: قرار شد تا برای کشت اینگونه محصولات محدودیت‌هایی در نقاط مختلف کشور برنامه‌ریزی شود. تا قبل از آن محصول برنج در استان‌های شمالی کشور و به‌طور جسته و گریخته در برخی دیگر از استان‌های کشور کشت می‌شد، اما براساس مصوبه مذکور مقرر شد تا کشت برنج به استان‌های گیلان و مازندران محدود شود.

شروط کشت برنج در گیلان و مازندران

به گفته مدیرکل دفتر غلات و محصولات اساسی وزارت جهادکشاورزی، حتی کشت برنج در این دو استان نیز باید با احراز شرایط صرفه‌جویی و مدیریت مصرف آب صورت گیرد؛ به‌نحوی که اکنون حتی این دو استان نیز با خشکسالی مواجه بوده، شبکه سفید‌رود گیلان مشکل کم‌آبی دارد و در شرق مازندران نیز با کمبود شدید آب مواجه هستیم.

عزیز کریمی با بیان اینکه شرایط مذکور موجب شد تا کشت برنج به استان‌های گیلان و مازندران محدود شود و بقیه مناطق کشور به کشت محصولات جایگزین روی آورند، افزود: کشت جایگزین تابستانه در استان‌های کم‌آب مانند گلستان محصولاتی مانند کنجد، ارزن، سویا، پنبه، سورگوم(ذرت خوشه‌ای) و حتی محصول جدیدی به نام کینوا (با مصارف دارویی و خوراکی) است و در کشت پاییزه نیز محصولاتی مانند کلزا و سایر اقلامی که مصرف آب کمتری دارند، به استان‌ها ابلاغ شده است. کشت توتون، کشتی محدود است که سالانه انجام می‌شود و امسال هنوز آماری از افزایش سطح زیرکشت این محصول ارائه نشده است. با این وجود توتون جزو کشت‌های جایگزین استان گلستان است که کشاورزان با شرکت دخانیات وارد قرارداد شده و نسبت به کشت این محصول اقدام می‌کنند. وی افزود: برای ترغیب کشاورزان به کشت محصولات جایگزین و در معرفی اینگونه محصولات به مسائل اقتصادی توجه شده است به‌نحوی که اکنون سویا، کنجد، سایر دانه‌های روغنی و پنبه خرید تضمینی دارد، بازار ارزن بسیار خوب است و کینوا نیز بازار صادراتی خوبی دارد.

ممنوعیت ناخواسته کشت آب‌برها

مدیرکل دفتر غلات و محصولات اساسی وزارت جهادکشاورزی با بیان اینکه چاره‌ای جز اعمال محدودیت و ممنوعیت کشت محصولات آب‌بر نداریم و اکنون حتی برخی استان‌های کشور با کمبود آب شرب مواجه هستند، افزود: در استان‌ها برنامه‌ریزی منابع آب از طریق کارگروهی صورت می‌گیرد که رئیس آن استاندار و وزارت نیرو دبیر کارگروه مذکور است و اینگونه نیست که برای همه استان‌ها نسخه واحدی پیچیده شود، اما توصیه به عدم‌کشت محصولات پرمصرف آب در همه استان‌های کشور است و حتی امکان تأمین اینگونه محصولات از طریق واردات نیز وجود دارد.

عزیز کریمی افزود: مثلا در استان خوزستان برنامه‌ریزی شده تا در حوزه کرخه که آب وجود دارد، مجوز کشت برنج داده شود اما در سایر حوزه‌های کم آب چنین امکانی وجود ندارد. همچنین در استان گلستان، توصیه ما عدم‌کشت برنج است و ادارات آب استان نیز با کشت این محصول برخورد می‌کنند. اینکه کشاورزان توصیه ما را بپذیرند یا خیر، موضوع دیگری است.

کاهش ۷۳۰هزار تنی تولید برنج

مدیرکل دفتر غلات و محصولات اساسی وزارت جهادکشاورزی در مورد تأثیر این محدودیت‌ها و ممنوعیت بر کاهش سطح زیرکشت و تولید برنج در کشور، گفت: میانگین سطح زیرکشت برنج طی ۳سال گذشته حدود ۵۵۰تا ۵۶۰هزار هکتار بوده است که از این میزان بیش از ۴۵۰هزار هکتار سطح زیرکشت برنج در ۲استان گیلان و مازندران است. همچنین بنا بر میزان بارش‌ها در سال‌های مختلف بین ۱۰۰تا ۱۶۰هزار هکتار برنج نیز در سایر مناطق کشور کشت می‌شود.

عزیز کریمی با اشاره به اینکه درصورت کاهش۱۰۰تا ۱۶۰هزار هکتاری سطح زیرکشت برنج با اعمال محدودیت‌ و ممنوعیت ناشی از کمبود منابع آبی به همین میزان نیز تولید برنج در کشور کاهش خواهد یافت، افزود: در سال گذشته میزان تولید شلتوک برنج ۳میلیون و ۲۰۰هزار تن بوده است که با احتساب بازدهی ۶۶درصدی آن، رقمی حدود ۲میلیون و ۲۰۰هزار تن برنج سفید در کشور تولید شد. درصورتی که ممنوعیت کشت برنج اعمال و اجرا شود، قطعا میزان تولید برنج در کشور نیز حدود ۷۳۰هزار تن (به میزان یک سوم) کاهش می‌یابد.

کمیته استانی متولی برخورد با کشت برنج

عزیز کریمی در مورد رویکرد این وزارتخانه در زمینه محدودیت کشت برنج و اینکه در انجام این کار توصیه به کشاورزان برای جلوگیری از زیان کشت این محصول یا برخورد قهری مدنظر است، گفت: محدودیت کشت برنج و محصولات آب‌ بر، براساس مصوبه هیأت وزیران صورت گرفته و بر این اساس وزارت جهادکشاورزی ملزم به ارائه الگوی کشت جایگزین به کشاورزان بوده اما درصورت تداوم کشت برنج در مناطق کم‌آب، برخوردهای قهری اجتناب‌ناپذیر است. نحوه برخورد با کشت محصولات آب‌بر در استان‌های مختلف با یکدیگر متفاوت و بر عهده کمیته استانی است؛ به‌نحوی که اکنون در یک استان کمیته مذکور، کشاورزانی که به‌رغم توصیه‌ها، نسبت به کشت خزانه برنج اقدام کرده بودند را با اعمال قوه قهریه و تخریب آن، تنبیه کرد.

وی با بیان اینکه وزارت جهادکشاورزی اصلا خواستار برخوردهای قهری با کشت برنج و محصولات آب‌بر نیست، افزود: از اسفند‌ماه سال گذشته نسبت به اطلاع‌رسانی ممنوعیت کشت اقدام کردیم و ممنوعیت کشت محصولات آب‌بر در مناطق کم‌آب سیاست کلی وزارت جهادکشاورزی حتی قبل از حاد‌شدن شرایط آبی کشور نیز بوده است. نگاهی به روند چندین‌ساله منابع آب کشور وزارت جهادکشاورزی را ناچار به اتخاذ چنین سیاستی کرده و از هم‌اکنون به بعد نیز میزان تغییر بارندگی‌های کشور کمتر از ۵درصد خواهد بود.

عزیز کریمی با اشاره به اینکه تازه‌ترین آمارها از منفی‌شدن ۴۴درصدی میزان بارش‌ها در کشور حکایت دارد، افزود: میزان بارش‌ها در استان گلستان تا ۴خرداد‌ماه امسال ۳۶۵میلی‌متر بوده که به مدد بارش‌های اردیبهشت‌ماه نرمال است اما تا قبل از عید کاهش داشته است. در استان اصفهان نیز میزان بارندگی ۱۷درصد نسبت به سال گذشته و حدود ۲۳درصد نسبت به بلندمدت کاهش داشته است.

نوبت‌بندی آب کشاورزی مازندران

مدیرعامل آب منطقه‌ای مازندران با بیان اینکه یکی از راهکارهای اساسی برای رفع بحران آب در اراضی کشاورزی نوبت‌بندی است، به ایسنا اعلام کرد: امسال در مازندران با کاهش بارش برف و باران، رودخانه‌های استان نیز با حدود ۵۰ درصد کاهش میزان منابع آب در مقایسه با سال گذشته مواجه شدند.

ابراهیم یخکشی با اشاره به اینکه نزولات جوی نامطلوب باعث کاهش ذخیره‌سازی‌ آب پشت سدها شده است، افزود: اکنون در سدها حدود ۷۸ میلیون مترمکعب نسبت به سال گذشته با کاهش منابع آب مواجه هستیم و بیشترین کاهش منابع آب در سد شهید رجایی با حدود ۴۶ درصد یا ۴۴ میلیون مترمکعب در مقایسه با سال گذشته است و برای کاهش میزان خسارت به بخش کشاورزی سعی در اطلاع‌رسانی درست به مردم برای مواجه شدن با کمترین تنش آبی شد.

وی در زمینه اقدامات لازم برای کاهش خسارت به کشاورزان گفت: امسال بازگشایی زود‌هنگام سدها، نوبت‌بندی آب سدها و رودخانه‌ها و همچنین لایروبی رودخانه‌ها و آب‌بندان‌ها انجام شد تا خسارت‌های جانبی کاهش یابد.